D r u k a r s t w o   n o w o c z e s n e


Wystawie „Drukarstwo nowoczesne” towarzyszył katalog – dwustronny, jednokolorowy druk formatu 290 × 215 mm dwukrotnie złamany, wydrukowany nakładem Instytutu Propagandy Sztuki w „Drukarni Polskiej” w Łodzi, według projektu Władysława Strzemińskiego. Układ graficzny katalogu jest realizacją teoretycznych założeń wyłożonych między innymi w napisanej wspólnie z Katarzyną Kobro pracy „Kompozycja przestrzeni. Obliczenia rytmu czasoprzestrzennego” (Łodź: Biblioteka „a.r”, 1931), w której autorzy główną uwagę skupiają na zagadnieniu budowy dzieła sztuki. Według nich budowa nowoczesnego dzieła sztuki, płaskiego lub przestrzennego, powinna być oparta na rytmie następujących po sobie, pozostających w stałym stosunku liczbowym skontrastowanych jednostek wielkości – w odróżnieniu od historycznego kształtowania opartego na osi symetrii, gdzie podstawowy moduł był powielany n-razy. Najdoskonalszą ilustracją tej idei są prace obojga autorów oparte na proporcjach „Złotego podziału” (w przybliżeniu 5:8) – niektóre rzeźby Kobro z cyklu „kompozycji przestrzennych” (1926-32) i obrazy Strzemińskiego z cyklu „kompozycji architektonicznych” (1926-29). Jedna z ośmiu konkluzji książki dotyczy typografii: „strona druku jest kolejnością następujących po sobie (w miarę czytania treści) jednostek przestrzennych (powierzchni zadrukowanych), dlatego powinna być uregulowana podług miary i liczby.”

Tak więc: układ katalogu został oparty na rytmie następujących po sobie wielkości w stałym stosunku liczbowym. Na zewnętrznej stronie druku znalazł się duży, pionowo umieszczony tytuł złożony w dwóch wierszach wersalikami półgrubego grotesku o nazwie Ideał Bertholda (do złudzenia przypominającej Grotesk akcydensowy – Akzidenz-Grotesk™ – z odlewni Berthold AG) w stopniu 36 punktów stanowiący podział płaszczyzny oparty na stosunku liczbowym 5:7. Dopełnieniem kompozycji jest podtytuł „Katalog wystawy” złożony, w jednym poziomym wierszu, również wersalikami tej groteski, tyle, że odmiany jasnej w stopniu 10 punktów. Wiersz ten tworzy linię, będącą kolejnym podziałem płaszczyzny w identycznym stosunku liczbowym.

Okładka i kolejne strony katalogu wystawy „Drukarstwo nowoczesne”
Łódź 1932.
Układ: Władysław Strzemiński
(Muzeum Sztuki
w Łodzi)

Po otwarciu druku dostajemy informację o miejscu i czasie wystawy: Łódź – maj 1932, również w rytmie stosunku liczbowego 5:7.

Na wewnętrznej stronie, po rozłożeniu, znajduje się lista autorów prezentowanych na wystawie prac.

Na ostatniej stronie katalogu wydrukowano sygnet Grupy Sztuki Nowoczesnej „a.r”: pionowo złożony skrót „a.r” wersalikami Futury Black w stopniu 84 punktów, który wraz z podkreśleniem stanowi pierwszy podział płaszczyzny, nazwa „grupa sztuki nowoczesnej” minuskułą antykwy i linia – kolejny (oczywiście wszystkie w stosunku 5:7), kompozycji dopełnia wiązka linii.



Martyn Kramek
29.02.–10.05.2004
napisz