D r u k a r s t w o n o w o c z e s n e |
Jednym z najważniejszych artystów wymienionych w katalogu wystawy „Drukarstwo nowoczesne" jest jej organizator Władysław Strzemiński (1892–1953) – malarz, teoretyk, animator polskiego środowiska awangardowego, propagator idei drukarstwa funkcjonalnego, nauczyciel i wykładowca, twórca unizmu – teorii malarstwa abstrakcyjnego.
Jedną z pierwszych znanych realizacji Strzemińskiego w dziedzinie drukarstwa było opracowanie „Katalogu wystawy nowej sztuki” w Wilnie (1923), w której uczestniczyli Kajruksztis, Kryński, Puciatycka, Szczuka, Stażewski, Strzemiński, Żarnowerówna – w większości późniejsi członkowie grupy „Blok”. Publikacja oprócz spisu prac prezentuje w formie krótkich tekstów poglądy poszczególnych artystów na temat sztuki. Każdy z wystawiających miał opracować własną wypowiedź zarówno pod względem merytorycznym jak i plastycznym. Opracowanie całości druku pozostało w gestii, jak się zdaje, głównych organizatorów – Witolda Kajruksztisa i Władysława Strzemińskiego. Okładka jest dynamiczna, wyraźnie zbudowana na wzór obrazu suprematycznego i posiada ramkę wokół kompozycji, żeby oddzielić go od pozostałej części powierzchni druku, co świadczy raczej jeszcze o przenoszeniu form z nowego malarstwa na grunt typografii niż o świadomym projektowaniu graficznym w nowym dychu. Jednakże w obrębie tej suprematystycznej kompozycji pojawiają się już pewne elementy zwiastujące późniejszy rozwój drukarstwa funkcjonalnego. Płaszczyzna tejże „ilustracji” została kontrastowo podzielona przez zastosowanie dużego kwardatu i lini tekstu. Tytuł został rozbity na pojedyńcze słowa, z których każde jest złożone innym krojem pisma dla podkreślenia treści ale i budowy „obrazu”.
|
Układ okładki „Katalogu wystawy nowej sztuki” prawdopodobnie autorstwa Witolda Kajruksztisa i Władysława Strzemińskiego. |
.gif)
Strony wewnętrzne opracowane przez Strzemińskiego wykazują więcej funkcjonalnego porządku.
[strony z „Katalogu wystawy nowej sztuki” z wypowiedzią Strzemińskiego opracowane przez niego pod względem typograficznym.]
(...)
Po wystawie „Drukarstwo nowoczesne” w 1932 roku w IPS w Łodzi ukazał się na łamach miesięcznika „Grafika” (nr 2 1933), tekst Strzemińskiego dotyczący typografii zatytułowany „Drukarstwo funkcjonalne”. Artykuł został wydrukowany w układzie asymetrycznym (futurą Rennera) i jest bogato ilustrowany reprodukcjami prac uczniów Publicznej Szkoły Dokształcania Zawodowego nr 10 w Łodzi, w którą Strzemiński kierował.
Jako tom 6 biblioteki „a.r.” ukazał się 1935 roku zredagowany przez Strzemińskiego zeszyt pod tytułem „Druk funkcjonalny”. Zeszyt wydrukowano czcionkami PSDZ nr 10 w Łodzi. Zawartość wydawnictwa stanowił wybór realizacji poszczególnych zadań projektowych (blankiet wizytowy, karta pocztowa, ulotka, zaproszenie, blankiet firmowy, okładka) wykonanych w duchu druku funkcjonalnego, w większości przez uczniów tejże szkoły. Prezentację poprzedza artykuł „Drukarstwo funkcjonalne” autorstwa Strzemińskiego, który nie jest skrótem „Drukarstwa funkcjonalnego” opublikowanego wcześniej w „Grafice”, jak chce Andrzej Turowski. Tschichold zreprodukował okładkę „Druku funkcjonalnego” w książce „Typographische Gestaltung” (Bazylea 1935).
Publikacja wyrażnie kojarzy się z książkami Tschicholda – szczególnie „Die neue Typographie” (1928) i „Eine Stunde Druckgestaltung” (1930), w których ten sposoby rozwiązywania problemów projektowych w duchu nowej typografii ilustrował reprodukcjami realizacji artystów awangardowych. U Strzemińskiego taką rolę pełnią szkolne prace uczniów.